 |
| fot. autor 12.05.2026 |
Historia budynku dawnego sądu przy placu Karola Marcinkowskiego 9 zaczęła się w drugiej ćwiartce XIX, w czasie kiedy powstawała murowana zabudowa Nowego Rynku. Wówczas wybudowano większość neoklasycystycznych budynków istniejących do dzisiaj, poza nr 7 (całkowita rozbiórka w 2019- odbudowa 2022) i nr 8 (rozbiórka z zachowaniem XIX wiecznych piwnic ok.1987-odbudowa 1992).
1838
W miejsce Sądu Pokoju zostaje ustanowiony w Rogoźnie Sąd Ziemsko-Miejski (Land und Stadtgericht), którego zasięg terytorialny obejmuje cały powiat obornicki. Na potrzeby sądu i biura notarialnego wybudowano nowy gmach na Nowym Rynku (obecnie Plac Karola Marcinkowskiego 9) *1
1846
Wybitny Wielkopolanin Karol Marcinkowski ciężko chory na gruźlice przebywał w niedalekiej Dąbrówce Ludomskiej w majątku Józefa Łakomieckigo. 31 sierpnia tegoż roku wybrał się do Rogoźna, aby w tutejszym sądzie złożyć swój testament.
"Spotkał go wtedy ten sam druh, Marceli Motty, i tak o tem spotkaniu opowiada:
»Przejeżdżając przez Rogoźno, w blizkości którego leży Dąbrówka, spotkałem go na ulicy, wracającego właśnie ze sądu, w którym testament swój złożył. Był bardzo zmieniony i wychudły, a oczy dziwnie mu się świeciły; nie widzieliśmy się bowiem od marca. Poszedłem z nim do oberży, gdzie konie jego czekały. Wypytywał się o szczegóły nowego zawodu, którego się chwyciłem, i rozmawiał tak o tem, jak o innych rzeczach, z pół godziny. Chwilami był poważny i rozczulony, chwilami żartował, a gdy się o jego zdrowie zapytałem, machnął ręką i rzekł:
— O tem już nie wolno mówić!
Przy pożegnaniu uściskaliśmy się serdecznie, a zrobiło mi się bardzo miękko, bo widziałem, że koniec z człowiekiem, a na takiego długo będziem czekali«. *3
»Przejeżdżając przez Rogoźno, w blizkości którego leży Dąbrówka, spotkałem go na ulicy, wracającego właśnie ze sądu, w którym testament swój złożył. Był bardzo zmieniony i wychudły, a oczy dziwnie mu się świeciły; nie widzieliśmy się bowiem od marca. Poszedłem z nim do oberży, gdzie konie jego czekały. Wypytywał się o szczegóły nowego zawodu, którego się chwyciłem, i rozmawiał tak o tem, jak o innych rzeczach, z pół godziny. Chwilami był poważny i rozczulony, chwilami żartował, a gdy się o jego zdrowie zapytałem, machnął ręką i rzekł:
— O tem już nie wolno mówić!
Przy pożegnaniu uściskaliśmy się serdecznie, a zrobiło mi się bardzo miękko, bo widziałem, że koniec z człowiekiem, a na takiego długo będziem czekali«. *3
Więcej na stronie https://tpr-rogozno.blogspot.com/2025/07/testament-doktora-marcina.html
1880
Posiadam dokument wystawiony przez Królewski Sąd Rejonowy Rogoźnie 7 sierpnia 1880 roku, który dotyczył mieszkańców wsi Bukowiec znajdującej się dystrykcie rogozińskim jednym z pięciu w powiecie obornickim.
"Sedno sprawy i dług wobec dziecka:
- Na nieruchomości Michała Jancy ciążą udziały spadkowe należne małoletniemu Janowi w kwocie 201 talarów, 3 srebrnych groszy i 11 3/5 feniga (zapisane jeszcze w 1869 roku).
- Michał Janca chce zaciągnąć nową pożyczkę w Ziemstwie Kredytowym Prowincji Poznańskiej (Landschaftlicher Kreditverein).
- Aby bank udzielił pożyczki, jego roszczenie musi być wpisane w księdze wieczystej na pierwszym miejscu (przed spadkiem dziecka).
- Opiekunowie wyrażają oficjalną zgodę na to, aby dług bankowy miał pierwszeństwo (Vorrang) przed pieniędzmi należnymi dziecku." *4
1900
"Dawny budynek Królewskiego Sądu Rejonowego po stronie wschodniej (od strony jeziora) jest własnością miasta i został przerobiony na mieszkania prywatne. Gdy Rogoźno posiadało jeszcze Sąd Powiatowy, z uwagi na duży ruch, jeden z pobliskich domów prywatnych również wykorzystywano do celów służbowych. Przed laty po tej samej stronie Nowego Rynku znajdował się znaczący browar (piwowarstwo przeżywało tu niegdyś szczególny rozkwit!), a później komisariat i urząd stanu cywilnego dla gminy Rogoźno-Wieś." *2
Dawny sąd stał się mieszkaniem służbowym dla kolejnych Burmistrzów Rogoźna, a część wynajmowano uczniom z pobliskiego gimnazjum. W okresie międzywojennym mieszkał tutaj Burmistrz Augustyn Smukalski z rodziną. Oto fragment wspomnień Stanisława Waliszewskiego:
"Miałem przyjemność często widywać Pana Burmistrza, jak godnie przechadzał się idąc ze swojego domu przy Nowym Rynku 9.(...) W domu Państwa Smukalskich była też "stancja". "Stali" tam czterej koledzy, chłopcy co się zowie. Potężne a swarliwe. Byli prowodyrami w klasie i jak się to mówi: "I do tańca i ...nie, raczej nie byli zbytnio... do różańca. Niemniej obowiązki religijne spełniać wszyscy musieli.
(...) Po za tym dom Państwa Smukalskich był nie tylko patriotyczny, ale i głęboko religijny. Pan Augustyn Smukalski umiał wpływać na nieco lekkie umysły mieszkających tam moich kolegów, aby o tym pamiętali, gdzie są, u kogo śpią, jadają posiłki i w ogóle mieszkają. A był to numer "9", tzn. : Dom Historyczny". I nigdy też nie było powodu, aby w tym zacnym domu została zmącona w jakiś nieprzewidziany sposób panująca powaga, cisza domowa i godność dobrych obyczajów." *5
 |
| Brukowanie placu przy wykorzystaniu roztrzaskanych macew, 1941. fot, Muzeum Regionalne w Rogoźnie |
1939
5 grudnia Burmistrz Smukalski (wtedy już na emeryturze) wraz z grupą ok.900 mieszkańców Rogoźna zostali wyrzuceni ze swoich mieszkań i domów , wywłaszczeni z wszystkiego co posiadali i wywiezieni do Generalnej Guberni. Nowy Rynek przemianowano na Adolf Hitler Platz, a pod "9" zamieszkali Niemcy.
Po wojnie
 |
| fot.Z.Ratajczak ok.1950 r. |
W 1959 jako właściciel widnieje Miejska Rada Narodowa i jest to budynek mieszkalny posiadający 12 mieszkań i 4 piwnice.
.png) |
| Remont 1967 r.fot.konserwator zabytków |
W 1967 przeprowadzono remont obiektu podczas którego osunięto charakterystyczne boniowanie, a 21.10. 1968 r budynek został wpisany do rejestru zabytków A-155/309.
 |
| Widok od podwórza po lewej oficyna dobudowana w 1900 roku fot. konserwator zabytków |
W 1996 roku czytamy na Karcie Białej zabytku, w rubryce nr 20 "Najpilniejsze postulaty konserwatorskie" : "Dokończenie wymiany pokrycia dachowego. Wnętrze w całości kwalifikuje się do remontu. Ze wzgledu na lokalizacje obiektu w centrum miasta wskazane jest przywrócenie fikcji publicznej."
Jeden z najbardziej cennych zabytków świeckich w Rogoźnie ze względu na katastrofalny stan pokrycia dachowego wymaga natychmiastowej reakcji.
P.P.Nowaczyk 12.52026
*1 Kalendarium Dziejów Rogoźna - Jan Hinczewski, Towarzystwo Przyjaciół Rogoźna -Muzeum Regionalne 1989
*2 Eine Wanderung durch Rogasen -Richard Ehrlich, Rogasener Wochenblattes 1912
*3 Kim był Karol Marcinkowski - Helena Rzepecka, Biblioteka Macierzy Polskiej 1913
*4 Tłumaczenie Andrzej Pranga 2026
*5 Gimnazjalne Miraże , Wspomnienia -Stanisław Waliszewski, Towarzystwo Przyjaciół Rogoźna, 2001
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz