Dokąd sięga pamięć: Gościejewo, historia pełna zagadek.

Gościejewo to znacząca wieś w gminie Rogoźno, z bardzo ciekawą, nieco zapomnianą i nie do końca odkrytą historią sięgającą XIII wieku.

Pierwszą wzmiankę o miejscowości znajdujemy już w “Kodeksie Dyplomatycznym Wielkopolski” gdzie odnotowano, że 2 maja 1296 roku w Poznaniu Książe Władysław Łokietek przekazał wojewodzie pomorskiemu Mikołajowi Zarembie obdarzone wieloma przywilejami wioski Gościejewo i Olszyna.

“Wladislaus dux regni Polonie etc. 1296 Mai. 2, Poznanie; comiti Nicolao palatino Pomoraniae villas Gościejewo et Olszyna, plurimis libertatibus dotatas, confert”

Istnieją różne opowieści i legendy z tamtych czasów o księciu i jego perypetiach, zanim koronował się na króla Polski w roku 1320. Jedna z nich mówi, że Łokietek ukrywał się w Gościejewie czyli, niedaleko miejsca, gdzie został zamordowany Przemysł II. Moim zdaniem to dość dziwaczny pomysł , jakoby pretendent do tronu piastów szukał schronienia w miejscu śmierci swojego poprzednika. Ale zachęcam do lektury bardzo ciekawego tekstu Błażeja Cisowskiego z 2017 roku.

Nie tylko w Ojcowie, ale również w Gościejewie? | Oborniki Nasze Miasto

"Władysław Łokietek na skałach w Ojcowie" (obraz Wojciecha Gersona) fot. Arch.

W XVI wieku Gościejewo będąc częścią starostwa rogozińskiego przez 27 lat siłą rzeczy było również własnością królowej Bony, o czym możemy przeczytać w innym ciekawym artykule autorstwa Błażeja Cisowskiego ;

https://oborniki.naszemiasto.pl/rogozinskie-starostwo-we-wladaniu-krolowej-bony/ar/c1-4078608

Bona Sforza (ryc. Jan Matejko (1838–1893)

Następne informacje o Gościejewie odnajdujemy dopiero w XVIII wieku, dzięki rodzinie Szołdrskich herbu Łodzia. To stara i szeroko rozgałęziona familia wielkopolska, której pierwotnym nazwiskiem było Szołdra, a wsią gniazdową Szołdry k/ Czempinia w woj. poznańskim.

Otóż Władysław Józef Szołdrski (1703-1757) poseł na sejmy, wojewoda inowrocławski i starosta generalny Wielkopolski ; “ Za wstawiennictwem ojca (Ludwika Bartłomieja Szołdrskiego 1675-1749) otrzymał w 1731 r. starostwo rogozińskie scedowane za konsensem królewskim przez Jana Zebrzydowskiego”. W tamtym czasie Rogoźno jak i tutejsza siedziba starostów bardzo podupadły, dlatego z jakiegoś powodu nową rezydencję wybudowano w Gościejewie, a nie w samym mieście.

W książce Mieczysława Brusta “Zamek Przemysła II” znajdujemy następujący opis owego dworu z 1768 r. (zachowana oryginalna pisownia) : “Wieś Gościejewo do starostwa należąca. W tej wsi jest rezydencja starościńska; a nayprzod dwór pod gontami wybudowany porządnie w blochy, o dwóch kondygnacjach. Jest w nim pokoi cztery.Stołowa izba w środku y dwie garderoby na drugim piętrze y garderobka y kaplica; na dole sklep, do którego drzwi z sieni. Niedaleko tego dworu iest oficyna także w blochy, po prawej stronie usytuowana, w której iest izb dwie, alkierzy dwa y kuchenka.Ta oficyna podobnie pod gontami. Naprzeciwko tey oficyny iest kuchnia tem kształtem wystawiona w blochy, w ktorey iest izba jedna, komory dwie y kuchnia.Poniżej tych budynków jest Folwark, także w blochy w którem są dwie izby i dwie garderoby.W podle tego folwarku iest Mielcuch nowo wystawiony kosztem J.P.Starosty przeszłego, który zupełnie nie iest ieszcze dokonczony. Dranicami pobity, ma izbę wielką(...)do suszenia słodu i komorę(...)

Z tej lektury wynika, że dwór i obejście były podobne do tych w Rogoźnie, zatem zagadką pozostaje dlaczego na siedzibę starosty wybrano Gościejewo. Dowodem potwierdzającym miejsce piastowania urzędu jest przywilej na rabinat w Rogoźnie dla Lewka Maśka z Łęczycy, wydany 12 lutego 1765 r. w pałacu w Gościejewie przez starostę rogozińskiego Antoniego Szołdrskiego. Na temat tego ważnego dokumentu oraz ówczesnej sytuacji Żydów dowiecie się Państwo więcej dzięki publikacji Zbigniew Chodyły.

https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://ejournals.eu/pliki_artykulu_czasopisma/pelny_tekst/8ab160d2-221d-4bbb-82ce-442ab3ad828f/pobierz

Wspomniany Antoni Szołdrski (1745-1782) któremu, tuż przed swoją śmiercią (15.08.1757) ojciec Władysław zdążył scedować starostwo rogozińskie, dwa lata później 7.07.1759 r. również w wyniku cesji od wojewody lubelskiego Antoniego Lubomirskiego otrzymał jeszcze wieś królewską Garbatka.

W 1768 roku starostą rogozińskim został młodszy brat Antoniego, Jakub Szołdrski ( ur.1748 r.) , dotychczasowy starosta budzyński. Jakub na stałe zamieszkał w Gościejewie, skąd zarządzał dobrami otrzymanymi w emfiteutyczną dzierżawę od I Sejmu rozbiorowego. I tutaj dokonał swego żywota 29.06.1783 roku.

Mapa z 1798 roku

Edmund Callier w roku 1887 na kartach swojej książki: "Powiat obornicki pod względem dziejowym z zastosowaniem topografii współczesnej" twierdzi, że wieś zamieszkiwali prawie sami Niemcy, a folwark dominialny posiadał Hermann Krock.

Fragment mapy z 1821 roku.

Wiek XIX to w historii Gościejewa to okres, którego możemy niejako dotknąć nawet dzisiaj, myślę tutaj o parku dworskim i tym co pozostało po pałacu i zabudowaniach przyległych. Według dostępnych dokumentów od 3.02.1852 r. park łącznie z gruntami stanowił własność Wilhelma Thiede. Następnie wg ksiąg wieczystych w 1876 majątek przejął Gottlieb Jurga. I to prawdopodobnie jeden z nich wymyślił i stworzył to miejsce. Jednak do tej pory nie udało się rozstrzygnąć kiedy i przez kogo został wybudowany pałac widoczny na fotografiach z pierwszej połowy XX wieku.

Z pewnością miało to miejsce jeszcze wieku XIX, co potwierdza mapa z 1890 r. na której odnajdujemy zabudowania oraz plan parku , a po aktualizacji na początku XX wieku dodano informacje o istnieniu w tym miejscu lecznicy dla alkoholików.

Mapa z 1890 roku. Zaznaczony park i zabudowania dworskie.

Wątpliwe jest, aby pałac został wybudowany z takim przeznaczeniem, prawdopodobnie został ufundowany z jakiś pobudek przez poprzedniego właściciela, a lecznica była prowadzona przez którąś z organizacji związanych z kościołem protestanckim do roku 1914.

W 1911 wydano zaktualizowaną mapę geologiczną i jest na niej informacja o lecznicy dla uzależnionych. (Pomiar gruntów w 1888 r. opublikowano w 1890 r. poprawiono w 1911 r.)

Co prawda krążą legendy, że majątek przez jakiś czas należał do rodziny Chełmickich herbu Nałęcz i to rzekomo oni wybudowali gościejewski pałac, ale to jest pomyłka wynikająca z podobnie brzmiącej nazwy wsi Gościejew w powiecie krotoszyńskim; “W 1885 r. "Gościejewo" stanowiło wieś, gminę oraz dominium w pow. krotoszyńskim. W skład gminy wchodziła wieś Paniwola. Łącznie było tu 29 domów i 187 m-ców wyznania katolickiego; 36 analfabetów. Na terenie dominalnym znajdowało się 13 domów ze 183 m-cami, również wyznania katolickiego, w tym 53 analfabetów. Dobra Chełmickich miały wówczas 1872 morgi obszaru. W 1886 r. Zofia Chełmicka wyszła za Emila Węgierskiego, zaś Napoleon Chełmicki rok później ożenił się z pochodzącą z Łąkocina Marią Znaniecką h. Krzywda. “

https://www.polskiezabytki.pl/m/obiekt/10701/Gosciejew/

Czasopismo "Ilustracja poznańska"13.08.1927

Po odzyskaniu niepodległości ( czyli dla Wielkopolski de facto w 1919 roku) pałac i park, przeszły na własność Skarbu Państwa. W 1927 r. poznański Krajowy Związek Komunalny ponownie otworzył w tym miejscu ośrodek odwykowy.

Otwarcie ośrodka zgromadziło wielu notabli różnego szczebla.

W 1935 roku zmieniono nazwę i strukturę placówki i do wybuchu II wojny światowej funkcjonowała ona jako Wojewódzki Zakład Leczniczy dla Nerwowo wyczerpanych kobiet.

Ten okres w historii pałacu rozwinął Błażej Cisowski, zachęcam do lektury ;

https://oborniki.naszemiasto.pl/historia-znany-poeta-w-gosciejewie-leczyl-sie-z-nalogu/ar/c13-4261573

Zdjęcia z okresu międzywojennego.

Jedna z pocztówek będących w obiegu w tamtym czasie.

Serdeczne przywitanie kolejnego pensjonariusza...

Drugi z prawej to kapelan lecznicy ks. Konrad Pomorski

___________________

***

W czasie II wojny światowej w pałacu w Gościejewie funkcjonował ośrodek dla dziewcząt z Bund Deutscher Mädel (Związek Dziewcząt Niemieckich).

Większość z nas kojarzy, że młodych niemieckich chłopców wcielano do Hitler-Jugend, nieco inny był kierunek wychowania dziewcząt, te miały stać się przykładnymi żonami, matkami i gospodyniami domowymi.

Uczestniczki obozu prowadziły ogród warzywny

Korzystały z tutejszy "atrakcji"(basen)

Stołówka

Organizatorką tego związku na terenie Rogoźna była tutejsza Niemka zatrudniona w urzędzie miejskim Hanna Reiter, którą wysłano na szkolenie do Berlina.

Jedna z najciemniejszych kart w historii Gościejewa zapisała się latem 1941 roku, kiedy wioskę odwiedził wraz z grupą oficerów namiestnik Kraju Warty (gauleiter) Artur Greiser .

Wejście główne do pałacu. przemawia gauleiter.

Podwórze pałacu

Spotkanie z mieszkańcami Gościejewa

Hitlerowcy bardzo lubili się fotografować.

Greiser przeprowadzał brutalną germanizację i eksterminację ludności z podległych obszarów. Za popełnione zbrodnie był sądzony i skazany przez Najwyższy Trybunał Narodowy w Poznaniu. W lipcu 1946 roku, na stoku poznańskiej cytadeli odbyła się jego publiczna egzekucja.

Zdjęcie lotnicze z okresu II wojny światowej

Historia pałacu w Gościejewie jest krótka i zamknięta, ponieważ spłonął w niewyjaśnionych okolicznościach pod koniec II wojny, a później ulegał stopniowej degradacji.