Od stukotu końskich kopyt do gwizdu lokomotyw

 

Zanim powstała kolej żelazna, podróżowanie było kosztowne i skomplikowane, a nawet niebezpieczne.

 

Rogoźno miało to szczęście, że znajdowało się na ważnym szlaku pocztowym do Poznania, Piły i Bydgoszczy. Przecinały się tutaj drogi kurierskie Szamotuły- Nakło - Bydgoszcz i Poznań-Piła. W XVIII wieku na większości swoich linii poczta przewoziła korespondencję oraz pasażerów. Myślę, że ten fakt miał ogromne znaczenie przy projektowaniu sieci kolejowej.

 

Mapa z roku 1830, grube linie to kolej, zaś cieńsze -szlaki konne. Rzuca się w oczy różnica rozwóju sieci kolejowej po stronie pruskiej i ruskiej... 

   “Linie Poznań- Murowana Goślina-Rogoźno-Margonin-Piła obsługiwała od 1796 r. dwa razy w tygodniu poczta konna, zwana potocznie kariolką. Kariolka określano lekki odkryty dwukołowy powóz, służący przede wszystkim do przewożenia poczty i lżejszych towarów. Linię Poznań-Rogoźno-Wągrowiec-Bydgoszcz obsługiwała raz w tygodniu “poczta wozowa”, przewożąca towary i ludzi. Na tej samej trasie kursowała także raz w tygodniu tzw. sztafeta, czyli zespół konnych posłańców pocztowych doręczających listy.”

(Dzieje Rogoźna. Rogoźno pod zaborem pruskim - J.Esman str.103)

 

Fragment mapy pocztowo-kolejowej z 1855 roku

 

  Kiedy zaczęły powstawać kolejne połączenia kolejowe przyszła pora na zmianę siatki połączeń konnych. Jak donosi Posener Zeitung z 31 grudnia 1852 roku :

  “ Aby zapewnić dogodniejsze i liczniejsze połączenia pocztowe miejscowościom położonym między Poznaniem, a Bydgoszczą oraz Piłą, których nie obejmuje linia kolejowa, z dniem 1 stycznia 1853 roku wprowadzono  zmiany w kursowaniu poczty. Uruchomiono codzienną pocztę pasażerską między Poznaniem, a Piłą przez Rogoźno. Poczta będzie kursowała z konduktorem oraz wygodnymi czteroosobowymi królewskimi powozami.(...)  Opłata za przejazd wynosi 6 srebrnych groszy za milę, przy bezpłatnym przewozie 30 funtów bagażu.(...) Poznań, dnia 29 grudnia 1852 r.Naczelny Dyrektor Poczty  Buttendorff” 

 

 Z komunikatu o zmianach w rozkładzie jazdy poczty pasażerskiej dowiadujemy się ile kosztowała i jak długo trwała podróż jedynym dostępnym wówczas środkiem transportu publicznego.

Podróż z Poznania do Rogoźna(ok. 28 mil) trwała wtedy 5 godzin, a z Rogoźna do Piły około  8 godzin. Rozkład jazdy był tak zaplanowany, aby pasażerowie poczty mogli się przesiadać w miejscowościach węzłowych na na inne połączenia pocztowe lub pociągi parowe do Krzyża, czy Berlina.

Kursowała również  poczta pasażerska między Rogoźnem, a Nakłem według następującego rozkładu: Wyjazd z Rogoźna codziennie o 13.30, po przybyciu poczty pasażerskiej z trasy Poznań–Piła. Przyjazd do Nakła o 20.10 równocześnie z pociągiem pospiesznym do Berlina oraz z pocztą pasażerską do Chojnic. Wyjazd z Nakła codziennie o 8.15 rano.Przyjazd do Rogoźna o 14.55, z połączeniem z pocztą pasażerską z Piły do Poznania. Jak widać wszystko było dokładnie przemyślane.

  Z Rogoźna kursował  także dyliżans pasażerski do Szamotuł przez Oborniki, gdzie podróż trwała około 5-ciu godzin.

Natomiast między Rogoźnem, a Ryczywołem raz dziennie jeździła  kariolka i docierała do celu po 2 godzinach, ale nie przewoziła pasażerów tylko pocztę.

 

Kolej żelazna dotarła do Rogoźna w roku 1879 (Poznań-Piła), a ponieważ dworzec był oddalony od centrum o ponad 2 kilometry, to komunikację ułatwiały liczne prywatne i hotelowe omnibusy, kursujące tam i z powrotem do każdego pociągu .

Hotelowy transport z dworca

 

 Utworzenie tutaj węzła kolejowego (pod koniec XIX wieku) miało ogromny wpływ na rozwój i znaczenie miasta. Z czasem rozwój urbanistyczny Rogoźna zmierzał właśnie w tym kierunku, a w rejon zakładów maszyn młyńskich i gazowni  doprowadzono tory ułatwiające transport surowców i towarów.

Warto przypomnieć, że  w Rogoźnie działały wytwórnie powozów Wincentego Szalczyńskiego i Władysława Kośmickiego. 

"Zakład ten założony w 1878 r. , przejęty w 1916 r. przez W. Szalczyńskiego, był stale powiększany. Produkowano tutaj: bryki, kocze, wolanty, polowczyki, doccarty oraz wozy robocze i platformy dla rolnictwa i przemysłu. W skład zakładu wchodziły warsztaty kołodziejskie, lakiernia, warsztaty tapicerskie i siodlarskie. Poza Rogoźnem i okolicą wyroby zbywano w Poznaniu, Bydgoszczy, Gnieźnie, Toruniu i innych miastach." (Dzieje Rogoźna . Rogoźno w czasach II Rzeczypospolitej -W.Ruks str.173)

 

Warsztat kołodzieja z Bełżyc (1930). Wykonywanie kompletu kół trwał0 około tygodnia. Muzeum Wsi Lubelskiej.

 

A wracając do rogozińskiej poczty, to zanim powstał obecny budynek (1895 r.) mieściła się ona w kamienicy przy ul.Wielkiej Poznańskiej 59 :"Dawniej budynek leżący naprzeciwko również był gmachem publicznym; przez dziesięciolecia mieścił się tam bowiem Cesarski Urząd Pocztowy, a później tymczasowo Królewskie Seminarium Nauczycielskie. " (Richard Ehrlich- Wędrówka przez Rogoźno)

ul.Wielka Poznańska  

 P.P.Nowaczyk 21.07.2026